ÇOCUĞUMLA KONUŞURKEN “BEN DİLİ”Nİ NASIL KULLANMALIYIM?

Kidoland

ÇOCUĞUMLA KONUŞURKEN “BEN DİLİ”Nİ NASIL KULLANMALIYIM?

ÇOCUĞUMLA KONUŞURKEN “BEN DİLİ”Nİ NASIL KULLANMALIYIM?

            Çocuklarda “ben dili” kullanmanın faydalı ya da çocuğa zararlı olduğu konusunda birçok görüş bulunmaktadır. Uzmanlar “ben dili” kullanımının zararlarının da olabileceğine vurgu yapmaktadır. Bu konuda farklı görüşlerle ilgili bilgilendirilmek sizlerin ben dilini kullanıp kullanmama konusunda karar vermenizi kolaylaştıracaktır.

Farklı görüşlere göre “ben dili” şu noktalarda çocukların gelişimine zarar verebilir:

“BENİM DUYGULARIM DEĞERSİZ” ALGISI YARATIR

Ben dili kullanırken ailelerden “Yemeğini ye. Bak üzülüyorum.”, “Oyuncaklarını topla. Bak kızıyorum.” gibi cümleler duyabiliyoruz. Bu söylemler, çocuğu “Olayın benimle ilgisi yok. Bu durum annemle ve babamla ilgili” düşüncesine sevk ediyor. Aslında aileden çocuğa “Senin duyguların önemli değil, benim duygularım önemli” mesajı gidiyor. Çocuk, anne ve babanın kendi duygusuna göre yetiştiriliyor. Bu söylemler, çocuğu o davranışı yapmaya teşvik etmek yerine, çocuk anne ve babasını üzmemek, kızdırmamak için yaşamaya başlıyor. Çocukta duygularının değersiz olduğu algısı yaratılmış oluyor.

“DUYGULARIM BAŞKASINA BAĞLI” MESAJI VERİR

“Ben dili” ile anne kendi duygularını ifade ettiğinde, çocuk duyguların başkasına bağlı olduğunu öğreniyor. Kendisi de olumsuz bir duygu yaşadığında duygularının sorumlusunu bir suçlu aramayla kendinden uzaklaştırıyor. Duygularının sorumluluğunu almamayı öğreniyor. Yetişkinlik dönemine geldiğinde ise, kendini mutlu edecek bir iş aradığını ya da kendini üzmeyecek bir eş aradığını söyleyebiliyor.

BENİM DAVRANIŞIM VE BENİM DUYGUM BANA BAĞLI MESAJI VERMENİN ÖNEMİ

Çocuğa kendi duygusunu değersiz hissettirmek yerine “benim duygum bana bağlı” mesajını vermek önemlidir. Her insanın duyguları kendi davranışlarına bağlı olarak oluşur. Örneğin çocuğunuz oyuncaklarını toplamadığında kızıyorsanız; bunun nedeni sizin defalarca söyleyerek kendinizi yorgun hissetmeniz ya da sözlerinizin önemsenmemiş olması olabilir. “Sana kızdım ama aslında kızgın olmamın sebebi sen değilsin. Ben gün içinde çok yoruldum/Ben söylediklerim önemsenmediğinde üzülüyorum.” gibi bir açıklama çocuğunuzun savunmaya geçmesini engelleyerek düşünmeye sevk eder. “Oyuncaklarını topla. Bak kızıyorum.” dendiğinde suçlama yapmış oluruz.

“Ben dili”nin zararlı olduğu nokta, sen-odaklı “ben dili”dir. Bu, çocukta duygularının ve kendinin değersiz olduğu algısını yaratarak diğer insanların duygusuna ve düşüncesine bağımlı hale gelmesini sağlar.

NE YAPABİLİRİZ?

“Yemeğini yemezsen üzülüyorum.” diyen annenin amacı çocuğun yemek yemesini sağlamaktır. Amacımızdan önce çocuğa sormamız gereken daha önemli sorular bulunuyor. Amacımız yemeğini yemeyen çocuğun bakış açısını ve duygusunu anlamak olmalıdır. Şöyle söylenebilir:

-Yemeğini yemediğini görüyorum (Yargısız gözlem). Yememe sebebin nedir? (Çocuğu anlama)

-Acıkmadım/Sıkıcı/İğrenç/Saçma. (Gerçekler)

Böyle bir diyalog çocuğu yemek yemeye zorlamaz. Asıl sorunu çözmeye yardımcı olur. Amacımız çocuğa zorla bir işi yaptırmak değil; çocuğa sorumluluk kazandırmak, sorun çözmeyi ve duygularını yönetebilmeyi öğretmektir.           

            Çocuğun gerekçeleri size yersiz gelebilir. Böyle bir durumda da “Yemeğini yemezsen aç kalırsın. Başka zaman yemek yapamam. Acıktığında kendi yemeğini kendin yapmak zorunda kalırsın.” demek gerekir. Burada çocuğa cezadan farklı olarak davranışının bedelini ödetme söz konusudur. Çocukla davranışının sonucunu paylaşmış oluruz.

            Sonuç olarak sen-odaklı “ben dili” çocukları kontrol eder ama sorumluluk kazandırmaz. Çocuğa duygularını yönetmeyi öğretmez. Bunun yerine çocuğun duygusunu anlamak, problem çözme konusunda yardımcı olmak, onun kararlarına güvenmek ve davranışının sonucunu paylaşmak gerekir.

Kidoland Kurum Psikoloğu

Uzm. Psk. Damla TOPRAK

Kaynaklar:

Dr. Özgür BOLAT’ın  “Ben Dili Çocuklara Nasıl Zarar Verebilir?” ve “Ben Dili Yerine Ne Kullanmalı?” makalelerinden derlenmiştir.