ÇOCUĞUNUZUN DUYGULARIYLA BAŞ EDEBİLİYOR MUSUNUZ?

Kidoland

ÇOCUĞUNUZUN DUYGULARIYLA BAŞ EDEBİLİYOR MUSUNUZ?

ÇOCUĞUMUN DUYGUSAL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLEYEBİLİRİM?

          Çocuklarımızın gelişimi bir bütündür. Duygusal gelişimleri diğer gelişim alanlarını da etkiler. Bu nedenle duygusal gelişimlerini anne-babalarının ve yakın çevrelerinin de desteklemesi önemli görülmektedir.

          Duygular insanları anlamada, düşünce ve davranışlarını anlamlandırmada bizlere yol gösterici role sahiptir. Duygu belirli nesne, olay ya da kişilerin bireyin iç dünyasında uyandırdığı izlenimler, his ve hisse özgü belirli düşünceler, psikolojik ve biyolojik haller ve bir dizi hareket eğilimidir.  Genel olarak temel duygularımız öfke, üzüntü, korku ve mutluluk olarak tanımlanır. Bu temel duygular dünya üzerindeki tüm insanlarda hissedilir fakat farklı şekillerde ifade edilebilir.

          Duygular doğum anından itibaren bizimledir. Gülme ve ağlama ilk duygusal tepkilerdendir. 6 aydan küçük bebeklerin zevk, rahatlık ve öfke gibi duyguları, 6 aydan büyük bebeklerin ise sevinç, korku ya da kızgınlık gibi duyguları yaşayabildikleri bilinmektedir. Çocuklar 2-3 yaşlarında mutluluk, neşe, öfke ve üzüntü duygularını tanıyabilirken hayret, korku ve yalnızlık duygularını yüz ifadelerinden anlamada başarılı olamayabilirler. 4-6 yaşlarında çocuklar duygularını sözcüklerle ifade etmeye başlarlar. Sevdikleri üzgün olduğunda duygusunu fark edip destek olmaya çalışırlar.

Çocuklar duygularını tanıyabilmeyi ve hangi duyguyu nasıl ifade edebileceğini ebeveynleri, akrabaları ya da bakım verenleri gibi yetişkinlerinden öğrenirler. Yetişkinin kendi duygularını ifade etmesi, kendi duygularına ya da başkalarının duygularına verdiği tepkiler, duygularla baş etme yöntemleri çocuğun taklit etmesi için önemli duygu davranışları modeli çizer. Yapılan çalışmalar, ebeveynleri daha pozitif eğilimli olan çocukların akranlarına daha pozitif duygular sergilediklerini ve ebeveynleri negatif eğilimli olan çocukların gittikleri okul öncesi kurumda sosyal açıdan daha az yeterli olduğunu göstermiştir. Çocukların duyguları tartışmayan ya da ifade edilmesini desteklemeyen bir aile ortamında büyümesi, olumsuz bir duygu hissettiğinde bu duygusuyla ağlama krizleri, fiziksel saldırganlık, kaygı ve içe dönüklük gibi uygun olmayan yollarla baş etmeye çalışmasını sağlamıştır.

Ebeveynler çocuklarına duygu ifade biçimleriyle model olarak, duygusal tepki vererek, çocuğunun kendi duygusunu ifade etmesini cesaretlendirerek ve duygusal olaylar hakkında konuşarak duygusal gelişimlerini destekleyebilirler. Çocuğun duyguları önemsenmediğinde ve küçümsendiğinde daha fazla mutsuz ve kaygılı olduğu bilinmektedir. Ebeveynlerin duygu ifadesini kolaylaştıran ve cesaretlendiren tepkilerde bulunması, çocuğun duygusal yeterliği ve olumlu sosyal davranışlarıyla ilişkilidir.

 

Çocuğunuzun duygularını uygun şekilde ifade etmesine nasıl yardımcı olabilirsiniz?

·                Kendi duygularınızı uygun şekilde ifade ederek örnek olabilirsiniz.

·                Yaptığı davranışlardan uygun olmayanlarının nelere yol açabileceği ile ilgili onunla konuşabilirsiniz. Öfkelenmenin, üzülmenin, korkmanın çok doğal olduğunu ancak bu duygular sonucunda başkalarına zarar vermenin yanlış olduğunu ifade edebilirsiniz.

·                Şiddet içeren bilgisayar/tablet oyunları oynamalarına, televizyon programları izlemelerine nedenlerini açıklayarak izin vermeyebilirsiniz. Burada önemli nokta, nedeni açıklanmadığında çocuğun merakla izlemek ve oynamak için gayret göstereceğidir.

·                Çocuğunuz duygusunu uygun şekilde gösterdiğinde bunu fark edip onaylayın. Takdir edilmek çocukların davranışlarının pekiştirilmesi açısından önemlidir.

·                Çocuğunuza sonsuz alternatifler yerine sınırlı seçenekler sunun ve karar vermesini bekleyin. Sabah uyandığında “Hangi kazağını giymek istersin” diye sormak yerine “Kırmızı kazağını mı, yoksa yeşil kazağını mı giymek istersin?” diye sorun. Böylelikle duygusal krizleri önleyebilirsiniz.

·                Başkalarının duygularını anlaması için onunla konuşabilirsiniz. “arkadaşın sence ne hissetmiştir?” “arkadaşın neden öfkelenmiştir?” “neden üzülmüştür?” gibi sorularla cevabı bulması için yönlendirebilirsiniz. “Bilmiyorum” cevabı için duruma uygun açıklamalar yapabilirsiniz. “arkadaşları oyuna almadıkları için üzülmüştür” gibi açıklamalarla karşılarındaki insanlarla empati kurabilmelerini öğrenmelerini sağlayabilirsiniz.

 

 

 

Çocuğunuzun duygusal gelişimine destek olmak için neler yapabilirsiniz?

 

·                Çocuğunuzun duygularına duyarlı olun; Çocuğunuzun duyguları, yaptıkları ya da davranışlarının kabul görmesi, takdir edilmesi duygusal gelişimi için önemlidir. Üzgün, öfkeli, mutlu ya da kaygılı olduğunda duygularını yaşaması konusunda destekleyebilirsiniz.

·                Anne-baba tutumları konusunda duyarlı olun; Anne-baba olarak kendi duygularınızı ifade etme konusunda rol model olabilirsiniz.

·                Duygularını ifade etme konusunda destekleyici olun; Çocuklarınızın yaşanılan olaylar karşısında farklı duygular hissetmeleri normaldir. Duygularını uygun olan yollarla ifade etmesi konusunda model olarak destek olabilirsiniz. Çocuğunuzun duygusal yönden onaylamadığınız davranışlarına ise her zaman tepki vermeyip ve görmezlikten gelebilirsiniz.

·                Tepkilerinizin tutarlılığı konusunda duyarlı olun; Çocuğunuzun duygularına kendi duygu durumunuzdan yola çıkarak değil, çocuğunuzun içinde bulunduğu duruma göre karşılık verin. Çocuğunuzun duygusal tepkisine kendinizi iyi hissettiğinizde taviz veren, kötü hissettiğinizde ise olumsuz bir tutum içerisinde olmamanız gerekir.

·                Cinsiyet eşitliği konusunda duyarlı olun; Kız ve erkek çocuklarınızın tüm duygularını yaşamalarına izin verin. “erkek adam ağlar mı?” “hanım hanımcık ol biraz” gibi yaklaşımlar çocukların duygularını yaşamalarına engel olmakta ve ileriki yaşantısına farklı yansımaları olmaktadır.

 

 

Kidoland Ailesi Kurum Psikologu

Uzm. Psikolog Damla TOPRAK

Kaynaklar:

Duygular, Konak Rehberlik ve Araştırma Merkezi, Mart, 2016.

Toprak, D. (2016). Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklarda Çocuk Yetiştirme Tutumlarının ve Duygu Sosyalleştirme Davranışlarının, Sosyal Yeterlik İle İlişkisi: Ebeveyn Duygusal Erişilebilirliğinin Rolü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.